شماره صفحه از 2   »

۱ چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند
۲ برداشتی دیگرگونه از بیتی از حافظ
مواجهه با ادب کهن با درک معاصر کار دست خیلی‌ها داده. تفاوت‌های ظریفی بین ذهنیّت و بافتار سنّتی با ذهنیت و بافتار امروزی هست که گاه در متنی که ظاهراً هیچ نکته‌ای ندارد خواننده را به‌کل به بیراهه می‌برد.
۳ پیکره‌های متون و تفاوت «فضل» و «حافظه»
این نقد شخصی نیست. من نقطه ضعف زیاد دارم ولی ضعف حافظه و حاضرجواب نبودن جزء آن‌ها نیست، و لزومی هم ندارد خیال کنیم هر کس ناقد چیزی است که ندارد.
۴ حشمت الحکماء؛ استاد محمد حسین حشمت‌ پور
در منطق آمده که «در تعریف، باید معرِّف أَجْلَی و أَظْهر از معرَّف باشد» و اگر بنا باشد به این قاعده گردن نهیم، سکوتِ من اولی از سخن‌گفتن‌ام است! در این تنگناها باید دست به دامان ذوق ادبا شد که گفته‌اند: «آب دریا را اگر نتوان کشید، هم به قدر تشنگی باید چشید».
۵ صحت انتصاب الفرست به ابن‌ ندیم
۶ آموزش کاربردی ادبیات
رموز و حقایق نهفته هستی و سطوح عمده زندگی بشر در ادبیات متجلی است. ادبیات نزدیک ترین شگرد بیانی به هیجانات، نیازهای روحی و التذاذ انسان است و بیشتر مردم از منظر تخیلی آن، مفاهیم غامض و معرفتی را درک می کنند. اما این ساحت عظیم، نظام واره های بسیار دارد و ساختارهای سیال و غیر منتظره و نو به نو. برای همین تابع یک سنجه مشخص و عینی و قابل اندازه گیری نیست.
۷ بازنگاری تاریخ ادبیات فارسی
از 1000 تا 1850 میلادی خواه شاعری اصفهانی بودید، یا دیپلمات عثمانی اهلِ استانبول، یا مقامی هندی، یا بازرگانی اهل سمرقند، یا حتی امپراطوری بر کرسی سلطنت دهلی، به احتمال زیاد از زبان پارسی بهره‌ای داشتید.
۸ فارسی نو و فارسی دری
فارسی که با نام‌های فارسی نو و فارسی دری نیز شناخته می‌شود و پیش از سده‌های نخست اسلامی احتمالاً عمدتاً دری نامیده می‌شده در واقع محصول دگرگونی‌های آوایی و دستوری پهلوی (یعنی همان پارسیگ) بوده و مردمِ آن عهد به‌سادگی متوجه این امر می‌شدند که دری امتداد طبیعی همان پارسیگ است.
۹ سعدی و کتاب‌های محبوبش
در کلاس‌های نویسندگی توصیه می‌کنند که برای بهتر نوشتن، باید بسیار خواند. یعنی مسیر موفقیت در نویسندگی، مطالعه خوب است. احوال و آثار بزرگترین شاعر زبان فارسی، سعدی شیرین‌سخن، یک مثال کلاسیک برای درستی این حرف می‌تواند باشد.
۱۰ ادبیات برای چیست؟
هر چه بیشتر کارهای نویسندگان را بخوانیم، بهتر می‌توانیم به سوی شناخت از ذهن‌ و خودمان، رشد کنیم. هر یک از نویسندگان بزرگ، بسان جستجوگر ماهری است که گوشه‌های رمز آلود وجود را آشکار می‌کنند. بعضی از این مکتشفین قاره‌ها را کشف می‌کنند، بعضی دیگرشان تمام عمر خود را صرف طرح انداختن یکی دو جزیره کوچک می‌کنند. و بعضی فقط به رودخانه‌ یک وادی یا خلیج کوچکی اکتفا می‌کنند. به دلیل درست کردن نارسایی‌ها و جهالت‌مان، همه شان شایسته‌ی گرامی داشتن هستند، ورنه ما به تنهایی در خم و پیچ این جهان گم می شدیم.
۱۱ درس‌هایی از ادبیات قرون وسطا
وقتی آبروی‌تان به خطر می‌افتد، باید راهی برای غلبه بر بدگویان‌تان پیدا کنید. اما شایعه و عیب‌جویی مرگ‌بار نیستند، بلکه می‌توان آن‌ها را به شهرت و اعتباری بزرگ‌تر و ماندگارتر تبدیل کرد.
۱۲ زبان‌های ایرانی
زبان‌های ایرانی که در محدودهٔ بزرگ جغرافیایی جای گرفته‌اند، زبان‌های خویشاوندی هستند که از زبانی مشترک و کهن که زبان «مادر» نامیده می‌شود مشتق شده‌اند.
۱۳ تاریخ رمان در ده‌ دقیقه
نوشتار حاضر ترجمه‌ای است از قسمت دوم بخش پنجمِ کتاب زیر که توسط خانم لیلا ذوالقدری انجام شده است: Susan Wise Bauer, The Well-educated Mind: a guide to the classical education you never had
۱۴ احیاء و حفظ تراث با تصحیح عالمانهٔ متون
۱۵ تشابه نویسندگان در آلمان نازی و شوروی کمونیستی
جالب است در این واقعیت هم تأملی کنیم که میان چیزی که فاشیست‌های غربی از ادبیات می‌خواستند با آنچه بالشویک‌ها می‌خواهند تفاوتی وجود ندارد.
۱۶ سرآمد اخلاق و فلسفه
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «مرحوم علامه‌ی طباطبائی (رضوان‌الله‌علیه) در حدّی بود که اگر منحصر به فقاهت میشد، یقیناً به مرجعیّت تقلید میرسید... امّا ایشان آمد مشغول فلسفه گردید و رکنی شد، و بعد از آنکه در قم هیچ نشان قابل توجّهی از فلسفه نبود، آن را احیا کرد؛ شاگردانی تربیت نمود، معارف فلسفه را راه انداخت و گسترش داد.» ۱۳۷۰/۶/۳۱
۱۷ آشنایی با موضوع «کتاب و کتابخوانی» در بیانات رهبر انقلاب
«کتابخوانی جزو کارهای اصلی زندگی است و اگر به این باور برسیم هیچ کاری، مانع کتابخوانی نخواهد شد.» ۱۳۸۹/۰۲/۲۲
۱۸ در منزل من، همه افراد، هرشب در حال مطالعه خوابشان مى‌برد
۱۹ چرا باید رمان بخوانیم؟
سوال هایی از قبیل چرا باید کتاب بخوانیم؟ چرا باید فلسفه بخوانیم؟ چرا باید رمان بخوانیم؟ آنقدر تکراری و کلیشه‌ای‌اند که شاید بهتر باشد بگوییم «از این تکراری تر ممکن است؟.» هر سایت، کتاب، نشریه، و کانال مربوط به فلسفه و فرهنگ را بگردید مطلبی درباره این سوالات پیدا می‌کنید و نویسنده‌ای که سعی کرده تا پاسخی بدهد. من هم در این نوشته کوتاه می خواهم ببینم چرا باید رمان بخوانیم یا به بیان دقیق تر چرا باید رمان/داستان/ زندگی‌نامه بخوانیم؟
۲۰ دستور زبان فارسی پنج استاد
دستور پنج استاد یکی از کتاب‌های کلاسیک در زمینه دستور زبان فارسی است که ابتدا در دهه ۱۳۲۰ شمسی منتشر شد و پس از آن ناشران مختلف آن را بازنشر کردند. نویسندگان کتاب عبارت‌اند از: محمدتقی بهار، جلال‌الدین همایی، بدیع‌الزمان فروزانفر، رشید یاسمی و عبدالعظیم قریب.
۲۱ اجازه بدهید غلط بنویسیم!
زمانی که بسیاری به تجلیل از کتاب «غلط ننویسیم» ابوالحسن نجفی می‌پرداختند، محمدرضا باطنی در دو مقاله «اجازه بدهید غلط بنویسیم» و «هیاهو بر سر هیچ» به نقد صریح این کتاب پرداخت و یا در گفت‌وگویی خط فارسی را «معلول» خوانده بود. در ادامه مروری خواهیم داشت بر بخشی از دیدگاه‌های او.
۲۲ ‌در ستایش کم‌خوانی!
این مقاله متن سخنرانی استاد پوری سلطانی است که به مناسبت هفته کتاب در ۲۸ آبان ۱۳۵۶ در کتابخانه ملاصدرای دانشگاه شیراز ایراد شد.
۲۳ معاد جسمانی در شعر صائب تبریزی
۲۴ فرهنگستان اول و دشواری‌های ترویج واژه‌ها
خلاصه‌شده از: کاوه بیات. «فرهنگستان اول و دشواری‌های وضع و ترویج واژ‌ه‌های نو». در: دربارهٔ زبان فارسی. زیر نظر نصرالله پورجوادی. تهران: #مرکز_نشر_دانشگاهی، ص ۳۴۷–۳۵۵.
۲۵ زبان‌شناسی چیست و زبان‌شناس چه می‌کند؟
تعریف زبان‌شناسی به روایت سایت آکسفورد
۲۶ آموزگار ایرانی نامزد جایزه جهانی بهترین معلم سال ۲۰۲۱
ثریا مطهرنیا، کارشناسی ارشد مدیریت، نویسنده چند کتاب، با سال‌ها سابقه معلمی در روستاهای محروم، اکنون در روستای بیجار کردستان خدمت می‌کند. او یک موسسه خیریه راه‌اندازی کرده و تاکنون به بیش از ۱۱۰۰ دانش‌آموز یاری رسانده، برای زنان نیازمند کارآفرینی کرده، مدارس فرسوده را بازسازی، و برای زلزله‌زدگان و سیل‌زدگان کمک جمع‌آوری کرده است. مطهرنیا همچنین روش‌های آموزشی تازه و به‌روزی را به کار می‌گیرد که نرخ ترک تحصیل دانش‌آموزان منطقه را به صفر رسانده است.
۲۷ تصویری از وضعیت اجتماعی ایران در سیصد و پنجاه سال پیش
ملامحسن این غزل سیاسی اجتماعی را در یکی از شهرهای بزرگ مرکز ایران (احتمالاً قم، کاشان، اصفهان یا شیراز) در نیمۀ دوم قرن یازدهم سروده است. او همۀ صاحب‌منصبان شهر خود را آلوده به فریب و دغل و ظلم وصف کرده است. غزلِ سیصد و پنجاه ساله، همچنان وصف الحال جامعۀ ماست.
۲۸ داستان مردم؛ مطالعۀ تاریخ با رمان
نوشتار حاضر ترجمه‌ای است از قسمت اولِ بخش پنجمِ کتاب زیر که توسط خانم لیلا ذوالقدری انجام شده است:

Susan Wise Bauer, The Well-educated Mind: a guide to the classical education you never had
۲۹ ویرانی ما؛ رباعی از صافی اصفهانی
حدود ۲۵۰ سال پیش، شاعری گمنام از سادات موسوی اصفهان، به نام میرزا جعفر، متخلّص به صافی، از وضعیتی سخن گفته که کشور ما هنوز از آن رها نشده است: جمعی که آبادی خود را در ویران کردنِ دیگران می‌دانند و تمشیّت همۀ کارها نیز در دستِ آن‌هاست.
۳۰ خواناترین شیوه نگارش
خواناترین شیوه نگارش شیوه‌ایست که از همه رایج‌تر است و در نتیجه برای مخاطب آشناتر. هر نوآوری املایی‌ شخصی‌ای از طرف شما در جهت خواناتر کردن نوشته‌هایتان نهایتا به ناخواناتر شدن نوشته‌هایتان خواهد انجامید.
۳۱ از نخستین رویش‌های زیبای انقلاب
هوشیاری و دقت‌نظر امین‌پور از او شاعری مضمون‌یاب و نکته‌پرداز ساخت، اما مضمون یابی و نکته‌پردازی او را از واقعیت‌ها دور نساخت، بلکه نازک‌اندیشی‌های معماگونه را، همچون شاعران سبک هندی به ذهن و زبانش روانه کرد. زبان او در عین سادگی و روانی از زیبایی چشمگیری برخوردار است.
۳۲ مدرّس افغانی؛ گوهر ادب
نامش محمّدعلى و از روستای کرم‌خوش از استان غزنین افغانستان بود. در سال ۱۲۸۴ شمسی به دنیا آمد و روز چهارشنبه ۵ / ۶ / ۱۳۶۵ شمسی از دنیا رحلت کرد و در [قبرستان] باغ بهشت قم به خاک سپرده شد.
۳۳ قبای هَجویّه‌سُرایی، بر قامت نیّر تبریزی
عمیدالدّین میرزا محمّدتقیّ بن محمّد بن حسین حسینی تبریزی، معروف به حجّةالإسلام و متخلّص به نیّر و عمید (درگذشتهٔ ۱۳۱۲ ه‍ ق) از ادبای مهمّ شیعه است. وی را به خاطر سرودن چند منظومهٔ بلند در عرصهٔ هزل و هجو، باید از طلایه‌داران هجوسرایی در تاریخ ادبیّات شیعی قلمداد کرد.
۳۴ ادیب نیشابوری؛ آموزگار علم و ادب
آموزگار علم و ادب، خاطرات حجّةالإسلام غلامحسین روحی از مرحوم شیخ محمّدتقی ادیب نیشابوری است. جناب روحی هشت سال از عمر تحصیلیِ خود را در مشهد الرّضا - علیه السّلام - گذرانده و در محضر ادیب نیشابوری درس خوانده است.
۳۵ آن دو بیت خاقانی می‌ارزد جمله دیوان سنائی
۳۶ رفتار نبوی براساس بیانات رهبر انقلاب
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: «شخصیت عظیم نبی مکرم اسلام در صدر سلسله‌ی انبیا و اولیا قرار گرفته است و ما مسلمانان موظّف شده‌ایم که به آن بزرگوار اقتدا کنیم.» ۱۳۷۹/۰۲/۲۳
۳۷ در تنگنای «هست» و «است»
۳۸ تفاوت‌های سبکی در زبان‌شناسی و ادبیات
۳۹ تظاهر به زبان‌های خارجی و جهل مرکب
سخنان دکتر کریم مجتهدی، چهره ماندگار فلسفه، پیرامون اهمیت مراقبت از زبان فارسی در برنامه شوکران (آبان ۱۳۹۸)
۴۰ بحث لغوی درباره "بدعت"
بدعت ضد سنت است، یعنی عقیده یا فعلی نو که خلاف سنت رسول باشد. مفهوم نزدیک به آن را در زبان انگلیسی heresy و در زبان فرانسوی hérésie و در زبان آلمانی Häresie می‌گویند.
۴۱ تفسیر دو کلمه‌ای از "جعبه سیاه" شفیعی
محمد زارع شیرین کندی (مترجم و پژوهشگر حوزه فلسفه و نویسنده) تازه‌ترین یادداشت خود را به تولد محمدرضا شفیعی کدکنی در ۱۹ مهر اختصاص داده است.
۴۲ تأثیر خوانندگان بر نویسندگان
تأثیر نویسنده بر خواننده بدیهی است؛ اما از تأثیر خوانندگان بر نویسندگان هم نباید غافل بود. اثرگذاری مخاطبان بر نویسندگان، قدری پیچیده و نامرئی است.
۴۳ دیوان حافظ؛ بازتاب مجموعیّت روح ایرانی
"دیوان حافظ" تاریخِ مقطرّ ایران است. از حافظ هرجا حرفی به میان آید خود به خود کنجکاوی برانگیخته می‌شود،
۴۴ حافظ؛ درّ یگانه‌ی فرهنگ فارسی
باز انشار بیانات رهبر انقلاب در آیین گشایش کنگره جهانی حافظ به سال 67 در سالروز عزیز همیشگی ملت ایران و درّ یگانه‌ی فرهنگ فارسی جناب حافظ شیرازی.
۴۵ زبان فارسی و خاستگاه تاریخی آن - بخش نخست
این سخنرانی منحصر به فرد، به بخش قابل توجهی از نظرات ادبی مجتبی مینوی توجه دارد که همانا زبان فارسی و خاستگاه تاریخی آن است.
۴۶ به مناسبت درگذشت آذرتاش آذرنوش
۴۷ حکمت عامه یا گنج روان
ضرب‌المثل‌ها یا امثال، سرمایۀ گرانقدر و میراث گرانبهای پیشینیان برای آیندگان است. هیچ دانشمند فرزانه‌ای نیست که گذارش به این مجموعۀ عظیم و رنگارنگ بیفتد و شیفتۀ زبان و معانی‌ نهفته در آن نشود.
۴۸ آخرین درس؛ در ستایش نگارش دقیق واژه‌ها
۴۹ اندر فراق شمّ ادبی ما
شَمّ عبارت است از دانش خودکار شده که توانایی ادراک چیزی را با سرعت و بدون نیاز به استدلال و سند یا اطلاعات پیشینی فراهم می‌سازد.
۵۰ چگونه ایران شدیم؟
در فروردین سال ۱۳۱۴ خورشیدی طبق بخشنامه وزارت خارجه و تقاضای دولت وقت، برای ارتباطات و مکاتابات بین‌المللی نام ایران (به جای پرس، پرشیا و غیره ) برای کشور ما انتخاب شد