بومرنگ گازوئیل ۱۰ دلاری
در بررسی جنگ و تأثیر آن بر بازار پرهیاهوی انرژی، چشمها همیشه به تابلوی قیمت نفت خام و بنزین دوخته میشود. بنزین شاید دغدغه روزمره رانندگان شخصی و مسئله مهم خانوار باشد، اما این گازوئیل است که بهعنوان خون در رگهای اقتصاد جریان دارد و چرخ کامیونها، قطارها، کشتیها و ماشینآلات سنگین کشاورزی را میچرخاند. امروز همین سوخت بیسروصدا در پی جنگافروزیهای غرب علیه جمهوری اسلامی ایران و امتداد جنگ اوکراین و روسیه به پاشنه آشیل اقتصاد آمریکا و اروپا تبدیل شده است.
جمعه گذشته، یعنی یازدهم سپتامبر، اتفاقی کمسابقه در اقتصاد ایالات متحده رخ داد. میانگین قیمت هر گالن گازوئیل مرز ۶ دلار را شکست و به عدد ۶.۰۶ دلار رسید؛ رقمی که یک سال پیش حوالی ۳.۷۱ دلار پرسه میزد. در کالیفرنیا، این عدد از ۸ دلار عبور کرده و در یکی از جایگاههای شرکت شل در منطقه سندیگو برچسب ۹.۹۹ دلار را به خود دیده است. تابلوهای دیجیتال جایگاههای سوخت اساساً برای نمایش قیمتهای دو رقمی طراحی نشدهاند و این عدد نمادین، تصویری روشن از سردرگمی وضعیت اقتصادی است.
ریشه این تب تند را باید در سیاستهای تقابلی و اشتباهات راهبردی غرب علیه دیگر مردمان جستوجو کرد. آغاز جنگ همهجانبه علیه ایران و ایجاد تنش در مسیرهای حیاتی غرب آسیا، از جمله تنگه هرمز و بابالمندب، در کنار حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه، گلوی تأمین انرژی جهان را فشرده است. آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش خود پرده از یک واقعیت تلخ برای مصرفکنندگان غربی برمیدارد. صادرات فرآوردههای پالایشی و گاز مایع از خلیج فارس در ماه گذشته کاهشی ۶۰ درصدی را نسبت به پیش از آغاز جنگ علیه ایران تجربه کرده و ۳.۷ میلیون بشکه در روز افت داشته است. صادرات گازوئیل این منطقه به حدود ۳۹۰ هزار بشکه تقلیل یافته است. در همین حال، مجموع صادرات روسیه و خلیج فارس با افتی ۱.۶ میلیون بشکهای در روز مواجه شده است. به همین سبب است که دونالد ترامپ با نگرانی از ولودیمیر زلنسکی میخواهد حملات به زیرساختهای پالایشی روسیه را متوقف کند.
داشتن نفت خام فراوان لزوماً به معنای فراوانی سوخت نیست. فرآیند پالایش، یک صنعت پیچیده با ظرفیتهای مشخص است و نمیتوان یکشبه پالایشگاههای جدید بنا کرد. مدیرعامل شرکت ویتول و مدیران ارشد شرکت فیلیپس ۶۶ تأیید میکنند که بازار جهانی روزانه حدود ۴ میلیون بشکه از فرآوردههای خاورمیانه و روسیه را از دست داده و پالایشگاههای آمریکا در سقف ظرفیت خود کار میکنند. فاصله قیمت گازوئیل با نفت خام در معاملات اخیر به رقم حیرتانگیز ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسیده است. این حکایت شبیه نانوایی محلهای است که آرد فراوان دارد، اما تنورش گنجایش پخت نان بیشتر را ندارد. در نتیجه، صف طولانی میشود و قیمت نان سر به فلک میکشد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) پیشبینی کرده ذخایر سوختهای تقطیری تا پایان ماه جاری به زیر ۱۰۰ میلیون بشکه سقوط کند و در تمام طول سال ۲۰۲۶ و بخش اعظم ۲۰۲۷، در پایینترین سطح پنجساله خود باقی بماند. این آمار زمانی برای غرب دردناک میشود که پاییز و زمستان سرد در راه باشد.
بر اساس مصاحبههای میدانی بلومبرگ، در مزرعهای در میسوری، جیسون کورتز، کشاورز آمریکایی، هزینه این ماجراجوییهای ژئوپلیتیک را از جیب خود میپردازد. کمباین او روزانه ۲۰۰ گالن سوخت میبلعد و با جهش قیمت گازوئیل از ۳.۷۶ دلار به ۶.۰۵ دلار، هزینه یک ماه برداشت ذرت و سویا برای او کمرشکن شده است. در کالیفرنیا، مالک یک شرکت حملونقل دیزلی میبیند که هزینه سوخت ماهانهاش از ۸۲۰۰ دلار به ۱۶ هزار دلار رسیده است. او توانسته تنها ۱۷ درصد کرایهها را بالا ببرد و مابقی این فشار، مستقیماً سود کسبوکارش را میبلعد. در آن سوی اقیانوس، قاره سبز نیز با نفستنگی دستوپنجه نرم میکند. بانک مرکزی اروپا درباره تورم هشدار میدهد و مجارستان دستبهدامن یارانههای هدفمند برای کشاورزان شده است.
بحران گازوئیل با یک انفجار مهیب آغاز نمیشود. قفسه فروشگاهها هنوز خالی نشده است و کامیونها در جادهها میرانند، اما هزینه پنهان این حرکت هر روز سنگینتر میشود. با رسیدن قیمت نفت خام برنت به بالای ۱۰۷ دلار و WTI به بالای ۱۰۰ دلار، و همچنین پیشبینی کاهش ۵.۷ میلیون بشکهای عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶، شوک انرژی در حال تبدیل شدن به یک شوک مهارناپذیر در هزینه زندگی خانوارهای آمریکایی و غربی است. غرب با تحمیل جنگ و تحریم بر کشوری مانند ایران گمان میکرد هزینهها را صادر میکند، اما زمستان پیشرو نشان خواهد داد که سوز سرمای این اشتباه محاسباتی چگونه تا عمق استخوان اقتصاد خودشان نفوذ خواهد کرد.
