گفت وگو با دكتر حمیدرضا آیت‌اللهی عضو هیئت علمی و استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی

«روز شنبه هجدهم شهریور بود که رادیو و روزنامه‌ها، خبر کشتار هفده شهریور را پخش کردند. آن‌زمان من در جیرفت تبعید بودم و آنجا از این قضیه مطّلع شدیم... آن‌ها شروع کردند سختگیریها را علیه مبارزان و انقلابیون حقیقی راه انداختن که نمونه‌اش کشتار هفدهم شهریور بود.» این عبارات، بخشی از روایت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از «جمعه سیاه» بود. روزی که زمینه‌ساز وحدت سلایق گوناگون شد و پروژه شکاف‌افکنی رژیم پهلوی میان مبارزان را به شکست رساند: «قبل از آن که این حادثه خون‌بار در تهران اتّفاق بیفتد، سیاست رژیم ستمشاهی به دنبال این بود که مبارزان و به تبع آن ملت ایران را، به تندرو و کندرو، افراطی و معتدل تقسیم کند... کسی که روزنامه‌های آن وقت و اظهارات مسؤولان رژیم ستمشاهی را مطالعه می‌کرد، می‌فهمید که این‌ها می‌خواهند کسانی را که در مقابل آن‌ها هستند و مبارزه می‌کنند، از هم جدا کنند... من در آن روز این احساس خطر را کردم.»(۱) حمیدرضا آیت‌اللهی از جوانانی بود که اگرچه به واسطه پدر، برخی عناصر اصلی نهضت امام خمینی(ره) را از نزدیک می‌شناخت، اما خود به میدان مبارزه ورود کرده و از دل حادثه روایت می‌کند. این روایت وقتی اهمیت مضاعف دارد که درس ماجرای ۱۷ شهریور را برای امروز به کار بندیم. از نظر رهبر معظم انقلاب «هفدهم شهریور براى ما یک درس بزرگ و آموزنده است، همان‌طورى که در آن روز مردمى بى‌سلاح و بى‌دفاع توانستند با قدرت و استقامت خودشان دستگاه‌هاى طاغوتى على‌الظاهر مسلط را نابود بکنند؛ ملت بزرگ ما قادر است با قاطعیت خود، با ایستادگى خود، با مقاومت همه جانبه‌ى خود قدرتهاى عظیم تا دندان مسلح را در همه جاى دنیا به زانو در بیاورد.»(۲)

روایت یک شاهد عینی از جمعه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷

واقعه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ که از آن با عنوان «جمعه سیاه» یاد می‌شود، یکی از تاریک‌ترین نقاط رژیم پهلوی است؛ روزی که ارتش شاهنشاهی با حکم حکومت نظامی، میدان ژاله تهران را به صحنه کشتار صدها معترض تبدیل کرد. اسناد موجود، از اعلامیه‌های رسمی رژیم تا گزارش‌های سفارت‌خانه‌های خارجی، نشان می‌دهد که شمار شهدا به‌مراتب فراتر از آمار رسمی بوده است. روایت شاهدان عینی و اعلامیه‌های امام خمینی از نوفل‌لوشاتو، این حادثه را از یک رخداد خونین فراتر برد و به نماد جنایت حکومت و نقطه‌ای برای انسجام بیشتر نیروهای انقلابی مبدل ساخت. مطلب پیش رو برشی از صفحات ۲۹ تا ۳۳ کتاب «نشست تخصصی کالبد شکافی یک واقعه؛ ۱۷ شهریور ۱۳۵۷» است که در سال ۱۳۸۴ توسط مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی منتشر شده است. در این مطلب واقعه «۱۷ شهریور ۱۳۵۷» از دریچه نگاه آقای مهدی توکلی به عنوان یکی از شاهدان عینی حادثه، روایت می‌شود.