سیاستگذاری اقتصادی بدون این چهار شرط، ممنوع!
در میانهی جنگ آنگاه که اخبار و روایتهای گوناگون اوج میگیرند و خیز بر میدارند و حتی برخی متخصص رسانهای را در خود غرق میکنند - اخبار و روایتهایی که بعضاً حتی صحت و سقمشان هم مشخص نیست - سخن گفتن و روایت کردن از واقعیات، آنگونه که هستند نه آنگونه که دشمن آن را بازنمایی میکند، اهمیت و ضرورتی مضاعف پیدا میکند. البته نه به شکل آنچه که در هجوم اخبار و اطلاعاتی میبینیم و امکان رمزگشایی آنها برای مخاطب مشخص نیست بلکه به شکلی که اولویتها را به شیوهای منطقی برای مخاطب مشخص کند، ارتباط منطقی میان پدیدهها را تشریح کرده و توجه مخاطب به سمت و سویی رهنمون شود که در حالت عادی چندان مد نظر قرار نمیگیرند. چهارصد و سی و نهمین شماره «صدای ایران»، تقدیم میشود به روح مطهر، شهید محمد ملاحی، دانشآموز ۱۶ ساله که در حمله تروریستی آمریکایی به مراسم عروسی در بندر کوهستک شهرستان سیریک در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ در جنگ تحمیلی سوم به شهادت رسید.
سیاستگذاری اقتصادی بدون این چهار شرط، ممنوع!
وقتی دولت سیاستگذاری میکند، در واقع برای زندگی میلیونها انسان تصمیم میگیرد. زیست اجتماعی انسانها پیچیده است و ابعادی دارد. بنابراین نمیتوان بدون توجه به همهی این ابعاد، دست به سیاستگذاری زد. اتخاذ تصمیمات اقتصادی نیز از این قاعده مستثنی نیست. مثلاً در اثر جنگ، در برخی حوزههای انرژی ـ بهطور موقت ـ کمبودهایی ایجاد شده است. وظیفهی دولت و حاکمیت، یافتن راهکار برای حل مسئله است. نگاهی به بیانات و دیدگاههای امام شهید قدساللهنفسهالزکیه نشان میدهد که از نظر ایشان، هیچ سیاست اقتصادی نباید بدون توجه به انسجام ملّی، عدالت اجتماعی، هماهنگی مسئولان و اقناع عمومی طراحی و اجرا شود.
ایشان بارها تأکید میکردند که مدیران و مسئولان اقتصادی باید منسجم عمل کنند و از تصمیمهای متناقض و اختلافی پرهیز کنند. نبود هماهنگی، خود به بیاعتمادی اجتماعی و آشفتگی اقتصادی دامن میزند. میفرمودند: «مردان اقتصادی ما و مسئولان اقتصادی ما در این دولت، بایستی در حلّ این مشکلات هماهنگ عمل کنند.» «مجموعهی مدیران اصلی اقتصاد کشور باید منسجم عمل کنند... اگر به نظر واحد هم نرسیدید، آن نظری را که رجحان پیدا میکند، دیگران هم همان نظر را دنبال کنند.» «مسئولان باید به سیاستها عمل کنند و منسجم باشند. انسجام، مهمترین شرط پیشرفت است.»
از منظر شهید خامنهای، سیاستهای اقتصادی زمانی موفقاند که جامعه یکپارچه باشد و اختلافات جناحی و سیاسی به بدنه مردم منتقل نشود. لذا میفرمودند: «انسجام ملّی را باید حفظ کرد، اتّحاد ملّی را باید حفظ کرد. مشترکات را باید همواره در نظر داشت.» «امروز کشور به اتحاد کلمه خیلی نیازمند است... ما باید انسجام را ایجاد کنیم.» «هم انسجام و وحدت ملّی باید رعایت بشود، هم تنوّع آراء و گرایشهای مختلف سیاسی باید به رسمیت پذیرفته شود.» بنابراین، سیاست اقتصادی نباید بهگونهای اجرا شود که شکاف اجتماعی، نزاع سیاسی یا بیاعتمادی میان مردم و حاکمیت ایجاد کند.
یکی از مهمترین محورهای دیدگاه ایشان این است که سیاستهای اقتصادی باید جهتگیری عدالتمحور داشته باشند و فاصله طبقاتی را کاهش دهند. از منظر ایشان، میبایست همه فعالیتهای مربوط به رشد و توسعهی اقتصادی به سمت و سوی عدالت اجتماعی و کاهش فاصله میان درآمدهای طبقات و رفع محرومیت از قشرهای کمدرآمد تمرکز یابند. سیاستهای مهار تورم، افزایش قدرت خرید گروههای کمدرآمد، محروم و مستضعف و کاهش فاصله بین دهکهای بالا و پایین درآمدی جامعه و اجرای سیاستهای مناسب جبرانی دنبال شوند و «باید پیوست تأمین اجتماعی برای طرحها و برنامههای کلان کشور تهیه شود». این نشان میدهد که از نظر ایشان، هر طرح اقتصادی کلان باید پیشبینی لازم برای حمایت از محرومان و جلوگیری از آسیب اجتماعی را داشته باشد.
از دیگر تأکیدات رهبر شهید به سیاستگذاران، این بود که هر اقدام مهم اقتصادی باید برای مردم توضیح داده شود تا اعتماد عمومی حفظ شود و جامعه دچار ابهام و نگرانی نشود. لذا میفرمودند: «برای هر اقدامی یک پیوست تبلیغی لازم است؛ هر اقدام مهمّی که میخواهید انجام بدهید، یک پیوستِ تبلیغیِ روشن داشته باشد... این باید بهطور روشن برای مردم تبیین میشد.» «ما بتوانیم رابطهی صحیح و سالمی بین افکار عمومی مردم و بین دستگاههای مسئول به وجود بیاوریم.» بدون این پیوست تبیینی، حتی سیاستهای درست اقتصادی ممکن است در جامعه تنش و بیاعتمادی ایجاد کند.
حالا در پیام هفتهی دولت رهبر معظم انقلاب ـ حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای حفظهالله ـ نیز بر ضرورت داشتن پیوست انسجام اجتماعی برای هر اقدامی در حوزههای مختلف ـ از جمله اقتصاد ـ تأکید کردهاند. در این برهه که باید تصمیمات مهم اقتصادی اتخاذ شود، پیوست انسجام اجتماعی اهمیتی دوچندان پیدا میکند. همانطور که از بیانات رهبر شهید نیز استنباط میشود، چهار پیششرط «پیوست عدالت»، «پیوست انسجام اجتماعی»، «پیوست رسانه» و «هماهنگی میان مسئولان» برای اتخاذ سیاستهای اقتصادی ضروری است.
به این معنا، حتی ممکن است ـ مثلاً در مورد مسئلهی بنزین، گاز یا... ـ افرادی استدلال کنند که یک سیاست مشخص، به عدالت کمک میکند. این شرط لازم است، اما کافی نیست. اگر همزمان به انسجام اجتماعی آسیب بزند، باید از اجرای آن پرهیز کرد.
